Цифрлық мемлекет және құқық: заманауи қауіптер және мүмкіндіктер
Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ, Заң факультетінің оқытушысы
С.Д. Дарханова
Цифрлық мемлекет және құқық қазіргі замандағы ең өзекті мәселелердің біріне айналды. Цифрландыру барлық салаларды қамтып, қоғамның күнделікті өміріне терең ықпал етіп жатқанда, мемлекеттік басқарудың тиімділігін арттыру және азаматтардың құқықтарын қорғау саласында жаңа мүмкіндіктер мен қиындықтар туындауда. Цифрлық мемлекет идеясы мемлекеттің барлық жүйелерін, соның ішінде заңнамалық, атқарушы және сот билігін, электронды түрде жүзеге асыруды білдіреді. Бұл жаңа технологиялардың енгізілуі мемлекеттік қызметтерді жеделдетіп, халыққа жақындатуға бағытталған. Сонымен қатар, азаматтардың құқығын қорғау мен мемлекеттік басқарудың әділдігін қамтамасыз ету үшін цифрлық жүйелердің рөлі артып келеді.
Цифрлық құқықтың пайда болуы ақпараттық қоғамдағы құқықтық нормалардың өзгеруіне алып келеді. Интернеттің және ақпараттық технологиялардың дамуы жаңа құқықтық қатынастарды туындатып, дәстүрлі құқықтық жүйелерді жаңартуды қажет етеді. Цифрлық құқықтың басты міндеті – цифрлық кеңістіктегі құқықтық тәртіпті қамтамасыз ету, жеке мәліметтердің қорғалуын бақылау және киберқұқық бұзушылықтармен күресу. Бұл салаға қатысты нормативтік-құқықтық актілердің қабылдануы маңызды, себебі әртүрлі елдерде жеке тұлғалардың мәліметтерін қорғау туралы заңдар және интернет алаяқтықпен күрес шаралары белсенді түрде жүзеге асырылуда.
Цифрлық мемлекет көптеген мүмкіндіктерді ұсынады, бірақ оның дамуымен қатар жаңа қауіптер мен тәуекелдер де туындайды. Ақпараттық қауіпсіздік мәселесі өте маңызды, өйткені жеке мәліметтер мен құпия ақпараттың ұрлануы, хакерлік шабуылдар мен киберқылмыс сияқты қатерлер артып келеді. Сонымен қатар, цифрлық мемлекет жүйесінің күшеюі мемлекеттің азаматтардың жеке өміріне бақылауды күшейтетін механизмдерге жол ашуы мүмкін. Бұл өз кезегінде жеке өмірдің бұзылуына әкеп соғуы ықтимал. Сондай-ақ, цифрлық теңсіздік мәселесі де өзекті болып тұр, өйткені кейбір әлеуметтік топтардың цифрлық құралдарға қол жеткізуі шектеулі болуы мүмкін, бұл олардың мемлекеттік қызметтерді алуын қиындатуы ықтимал.
Сонымен бірге, цифрлық мемлекет жаңа мүмкіндіктермен бірге көптеген жетістіктерге де қол жеткізді. Мемлекеттік қызметтердің автоматтандырылуы арқылы халыққа қызмет көрсету тиімділігі артты, бюрократия азайып, коррупция деңгейі төмендеді. Электронды үкімет жүйелері арқылы азаматтар қызметтерді онлайн түрде ала отырып, уақыттарын үнемдей алады. Құқық қорғау органдарының жұмысы да цифрлық технологиялардың енгізілуімен жеңілдеп, қылмыстарды анықтау мен тергеуді жеделдетуге мүмкіндік туып отыр. Жаңа технологиялар, атап айтқанда, жасанды интеллект және блокчейн сияқты құралдар мемлекеттік басқаруды жаңғыртуға және заң бұзушылықтармен күресуде жаңа әдістерді қолдануға жол ашуда.
Цифрлық мемлекет тек қана мемлекет пен азаматтар арасындағы байланысты жақсартып қана қоймай, сонымен қатар қоғамдағы әлеуметтік әділеттілік пен құқықтық тәртіпті сақтау үшін де маңызды рөл атқарады. Бұл бағыттағы жетістіктер тек технологиялық жаңалықтарды енгізумен шектелмейді, сонымен бірге қоғамның цифрлық сауаттылығын арттыру, жеке мәліметтерді қорғау және интернет кеңістігіндегі құқықтық тәртіпті қамтамасыз ету мәселелері бойынша кешенді шараларды жүзеге асыруды талап етеді. Алайда, цифрлық мемлекет құрылымында кездесетін қауіптер мен жаңа қатерлерге қарсы күресу үшін барлық тараптардың бірігіп жұмыс істеуі қажет.
Цифрлық мемлекет пен құқықтың дамуының болашағы зор, бірақ ол мемлекеттердің, құқық қорғаушы органдардың және қоғамның бірлескен күш-жігерін қажет етеді. Барлық деңгейде құқықтық нормалар мен мемлекеттік қызметтерді цифрландыру арқылы қоғамдағы әрбір азаматтың құқықтарын қорғау, сондай-ақ жаңа қауіптерге бейімделу үшін тиімді шаралар қабылдау маңызды болып қала береді.
*Партнёрский материал