Мамандандырылған білім берудің қалыптасу тарихы («Мұрагер» мектебі материалдары негізінде)
Аристанбеков Алибек Толеутайұлы
Академик Е. А. Бөкетов атындағы Қарағанды ұлттық зерттеу университетінің магистрі
Аннотация
Бұл мақалада Қазақстандағы мамандандырылған білім берудің қалыптасу тарихы Қарағанды облысындағы «Мұрагер» мамандандырылған мектеп-лицей-интернатының материалдары негізінде қарастырылады. Зерттеу барысында мектептің құрылу алғышарттары, білім беру мазмұнының мамандануы, көптілді оқыту жүйесінің енгізілуі және педагогикалық тәжірибесінің эволюциясы талданды. Зерттеудің әдіснамалық негізін тарихи-генеалогиялық талдау, архивтік құжаттарды зерттеу, контент-талдау және салыстырмалы-типологиялық тәсілдер құрады. Нәтижесінде «Мұрагер» мектебінің дарынды балаларды оқытудағы өзіндік моделі, үштілді білім беру жүйесі және кәсіби бағдарлау бағытындағы тәжірибесі анықталды. Сонымен қатар мектептің облыстық білім беру жүйесіндегі орны мен қазіргі білім беру реформаларымен сабақтастығы сипатталды. Мақала мамандандырылған білім беру мекемелерінің даму тарихын зерттеуге және олардың тәжірибесін жетілдіруге бағытталған.
Кілт сөздер: мамандандырылған білім беру, «Мұрагер» мектебі, педагогика тарихы, дарынды балалар, көптілді білім беру, мектеп-интернат.
Кіріспе
Қазіргі білім беру жүйесіндегі маңызды бағыттардың бірі — мамандандырылған білім беру ұйымдарының дамуы. Мұндай мектептердің негізгі мақсаты — оқушылардың қабілеттерін ерте анықтап, оларды белгілі бір бағыт бойынша тереңдетіп оқыту арқылы интеллектуалдық әлеуетін дамыту. Қазақстанда мамандандырылған мектептердің қалыптасуы тәуелсіздік алғаннан кейінгі білім беру реформаларымен тікелей байланысты болды.
1990-жылдары дарынды балаларды қолдау мемлекеттік деңгейде маңызды мәселеге айналды. Осыған байланысты еліміздің әр өңірінде мамандандырылған мектептер ашыла бастады. Солардың бірі — Қарағанды облысындағы «Мұрагер» мамандандырылған мектеп-лицей-интернаты.
Қарағанды облысы білім басқармасының «Мұрагер» мамандандырылған мектеп-интернаты 1997 жылы Қарағанды облысы әкімінің 1996 жылғы 16 қыркүйектегі №125 қаулысын орындау мақсатында ашылды. Мектеп «дарынды балаларға арналған облыстық мамандандырылған мектеп-интернатын құру туралы» №59 шешім негізінде қызметін бастады.
Мектептің басты ерекшелігі — үш тілде білім беру жүйесінің енгізілуі. Оқу үдерісі қазақ, орыс және ағылшын тілдерінде ұйымдастырылып, жаратылыстану-математикалық цикл пәндерін ағылшын тілінде оқыту тәжірибесі енгізілді. Бұл Қазақстандағы көптілді білім беру саясатының алғашқы тәжірибелерінің бірі болды.
Зерттеудің өзектілігі мамандандырылған білім беру ұйымдарының тарихи қалыптасуын зерделеу арқылы қазіргі білім беру жүйесінің даму бағыттарын түсіндірумен байланысты. «Мұрагер» мектебінің тәжірибесі дарынды балалармен жұмыс жүргізудің аймақтық моделін зерттеуге мүмкіндік береді.
Зерттеудің мақсаты — «Мұрагер» мектебі негізінде Қазақстандағы мамандандырылған білім берудің қалыптасу тарихын талдау.
Әдістер
Зерттеу барысында тарихи-генеалогиялық талдау, архивтік зерттеу, контент-талдау және салыстырмалы-типологиялық тәсілдер қолданылды.
Негізгі дереккөздер ретінде мектептің оқу жоспарлары, әдістемелік нұсқаулықтары, жылдық есептері, ресми құжаттары және білім басқармасының материалдары пайдаланылды. Сонымен қатар мектептің ресми сайтындағы тарихи мәліметтер мен облыстық білім беру ұйымдарының ақпараттық ресурстары қарастырылды.
Контент-талдау барысында оқу бағдарламаларындағы мамандандыру элементтері, пәндердің тілдік құрылымы, кәсіби бағыттау компоненттері және қосымша білім беру бағыттары зерттелді.
Салыстырмалы талдау арқылы «Мұрагер» мектебінің тәжірибесі Қарағанды облысындағы басқа дарынды балаларға арналған мектептердің жұмысымен салыстырылды.
Нәтижелер
Мектептің құрылу кезеңі және институционалдық негіздері
«Мұрагер» мектебі Қазақстандағы дарынды балаларды қолдау саясатының нәтижесінде құрылған білім беру ұйымдарының бірі болды. Мектеп 1997 жылдың 15 қыркүйегінде Қарағанды мемлекеттік техникалық университетінің базасында ашылды.
Мектептің негізгі мақсаты — көптілді білім беру арқылы дарынды балалардың интеллектуалдық әлеуетін дамыту және халықаралық білім кеңістігіне бейімдеу болды.
Алғашқы жылдары мектепте қазақ және орыс тілдерінде білім беру жүргізілсе, кейін ағылшын тілін тереңдетіп оқыту жүйесі енгізілді. 7-сыныптан бастап математика, физика, химия, биология және информатика пәндері ағылшын тілінде оқытыла бастады.
Оқу мазмұнының мамандануы
«Мұрагер» мектебінің білім беру моделі бірнеше бағыт бойынша ерекшеленді:
- көптілді оқыту;
- жаратылыстану-математикалық бағытты күшейту;
- халықаралық емтихандарға дайындық;
- дарынды балалармен жүйелі жұмыс жүргізу.
Мектепте TOEFL, IELTS және Critical Thinking бағыттары бойынша дайындық ұйымдастырылғаны көрсетілген. Сонымен қатар оқушылар француз, неміс және қытай тілдерін қосымша меңгеруге мүмкіндік алған.
Бұл тәжірибе Қазақстандағы халықаралық стандарттарға бейімделген мектеп модельдерінің қалыптасуына ықпал етті.
Педагогикалық тәжірибе және тәрбие жұмысы
Мектеп-интернат жүйесі оқушылардың тек академиялық білім алуына ғана емес, олардың әлеуметтік және мәдени дамуына да әсер етті. Оқу-тәрбие үдерісінде ғылыми жобалар, олимпиадалар, тілдік дайындық және шығармашылық іс-шаралар маңызды орын алды.
Мектеп тәжірибесінде тұлғалық-бағдарланған оқыту тәсілі қолданылып, оқушылардың жеке қабілеттерін дамытуға назар аударылды.
Талқылау
«Мұрагер» мектебінің қалыптасуы Қазақстандағы білім беру модернизациясының маңызды кезеңімен сәйкес келді. 1990-жылдардың соңында дарынды балаларға арналған мамандандырылған мектептердің көбеюі елдегі жаңа білім беру саясатының нәтижесі болды. Мектептің көптілді білім беру жүйесін енгізуі халықаралық білім беру тенденцияларымен үйлеседі. Бұл тәжірибе кейін Қазақстандағы жаңартылған білім беру бағдарламаларына әсер етті.
Сонымен қатар мектептің қызметі аймақтық білім беру инфрақұрылымын дамытуда маңызды рөл атқарды.
Қорытынды
Зерттеу нәтижесінде «Мұрагер» мамандандырылған мектеп-лицей-интернаты Қазақстандағы мамандандырылған білім беру жүйесінің қалыптасуындағы маңызды білім беру ұйымдарының бірі екені анықталды.
Мектептің ерекшеліктері:
- дарынды балаларды іріктеу жүйесі;
- үштілді білім беру моделі;
- жаратылыстану-математикалық бағыттың күшеюі;
- халықаралық білім стандарттарына бейімделу.
«Мұрагер» мектебінің тәжірибесі қазіргі білім беру жүйесіндегі мамандандырылған мектептердің даму бағытын түсінуге мүмкіндік береді.
Пайдаланылған әдебиеттер
- «Мұрагер» мектебінің ресми сайты
- Қарағанды облысы білім басқармасының «Мұрагер» мамандандырылған мектеп-интернаты туралы ақпарат.
- Қазақстан Республикасында дарынды балаларға арналған мектептерді дамыту туралы материалдар.
- «Мұрагер» мектебінің өзін-өзі бағалау құжаты.