ЖАСЫЛ ЖАПЫРАҚТЫ АМАРАНТТЫҢ ФИТОХИМИЯЛЫҚ ҚҰРАМЫ МЕН АНТИОКСИДАНТТЫҚ БЕЛСЕНДІЛІГІН ЗЕРТТЕУ

Опубликовано автором

Шынкожаева Аружан Талғатқызы

Студент, Оңтүстік Қазақстан медицина академиясы, Шымкент, Қазақстан

Ғылыми жетекші – аға оқытушы Умирзакова У.Н.

Аңдатпа

Табиғи өсімдік ресурстарын зерттеу қазіргі уақытта биология мен фармацевтикада маңызды орын алады. Аз зерттелген жапырақты өсімдіктер биологиялық белсенді заттардың перспективалық көзі болып саналады. Сондықтан амарант (Amaranthus L.) жапырақтарының химиялық құрамын зерттеу өзекті ғылыми мәселе болып табылады.

Бұл зерттеу жасыл амарант (Amaranthus L.) жапырақтарының фитохимиялық құрамы мен биологиялық белсенділігін анықтауға бағытталған. Қызыл жапырақты амарант түрлері кеңінен зерттелгенімен, жасыл жапырақтардың химиялық қасиеттері туралы деректер шектеулі. Зерттеуде ақуыз, тағамдық талшық, флавоноид және каротиноид құрамы заманауи физико-химиялық әдістерді қолдана отырып талданды. Зерттеуде рутин, кверцетин, кофеин қышқылы және хлороген қышқылы сияқты маңызды фенолдық қосылыстар анықталды. Каротиноидтардың (лютеин және зеаксантин) жоғары антиоксиданттық белсенділігі де көрсетілді. Алынған деректер жасыл амарантты фармацевтика өнеркәсібінде табиғи антиоксиданттар мен дәрілік заттардың көзі ретінде пайдаланудың ғылыми негізін қамтамасыз етеді. Бұл зерттеу өсімдіктің емдік әлеуетін толық ашу және оны медицина мен фармацияда кеңінен қолдану мүмкіндігін ашады.

Түйінді сөздер: Амарант (Amaranthus L.), жасыл жапырақ, фитохимиялық құрам, антиоксиданттық белсенділік, ақуыз, тағамдық талшық, фенолдық қосылыстар, флавоноидтар.

Аннотация

Изучение природных растительных ресурсов в настоящее время занимает важное место в биологии и фармации. Малоизученные листовые растения считаются перспективным источником биологически активных веществ. Поэтому изучение химического состава листьев амаранта (Amaranthus L.) является актуальной научной проблемой.

Целью данного исследования является определение фитохимического состава и биологической активности зеленых листьев амаранта (Amaranthus L.). Хотя виды амаранта с красными листьями широко изучены, данные о химических свойствах зеленых листьев ограничены. В исследовании был проведен анализ содержания белка, пищевых волокон, флавоноидов и каротиноидов с использованием современных физико-химических методов. Были идентифицированы важные фенольные соединения, такие как рутин, кверцетин, кофейная кислота и хлорогеновая кислота. Также была продемонстрирована высокая антиоксидантная активность каротиноидов (лютеина и зеаксантина). Полученные данные обеспечивают научную основу для использования зеленого амаранта в фармацевтической промышленности в качестве источника природных антиоксидантов и лекарственных средств. Данное исследование открывает возможность полного раскрытия терапевтического потенциала растения и его широкого применения в медицине и фармации.

Ключевые слова: амарант (Amaranthus L.), зеленый лист, фитохимический состав, антиоксидантная активность, белок, пищевые волокна, фенольные соединения, флавоноиды.

Abstract

The study of natural plant resources currently occupies an important place in biology and pharmacy. Little-studied leafy plants are considered a promising source of biologically active substances. Therefore, the study of the chemical composition of amaranth (Amaranthus L.) leaves is an urgent scientific problem.

This study is aimed at determining the phytochemical composition and biological activity of green amaranth (Amaranthus L.) leaves. Although red-leaf amaranth species have been widely studied, data on the chemical properties of green leaves are limited. The study analyzed the protein, dietary fiber, flavonoid and carotenoid content using modern physicochemical methods. The study identified important phenolic compounds such as rutin, quercetin, caffeic acid and chlorogenic acid. The high antioxidant activity of carotenoids (lutein and zeaxanthin) was also demonstrated. The data obtained provide a scientific basis for the use of green amaranth in the pharmaceutical industry as a source of natural antioxidants and drugs. This study opens up the possibility of fully revealing the therapeutic potential of the plant and its widespread use in medicine and pharmacy.

Keywords: Amaranth (Amaranthus L.), green leaf, phytochemical composition, antioxidant activity, protein, dietary fiber, phenolic compounds, flavonoids.

Кіріспе

Заманауи фармацияда табиғи биологиялық белсенді қосылыстар негізіндегі шөптік препараттарға сұраныс артып келеді. Бұл тұрғыда Amaranthus L. тұқымы өзінің бай химиялық құрамы мен жоғары биологиялық белсенділігіне байланысты маңызды нысана болып табылады. Өсімдік ежелден тамақ, емдік мақсатта және мал азығы ретінде қолданылған, бірақ оның жасыл жапырақтарының химиялық құрамы мен фитохимиялық белсенділігі әлі де толық зерттелмеген.

Бұл зерттеудің өзектілігі жаңа шөптік препараттар мен функционалды тағамдарды жасау үшін табиғи антиоксиданттар мен биологиялық белсенді заттарға қажеттіліктің артуына байланысты. Амарант жапырақтарының химиялық құрамын түсіну фармацевтика өнеркәсібі мен медицина үшін практикалық әсер ететін табиғи дәрілік заттардың көзі ретінде олардың әлеуетін ашуға мүмкіндік береді.

Зерттеудің мақсаты – амарант жапырақтарының фитохимиялық құрамын, яғни ақуызды, тағамдық талшықтарды, минералдарды, фенолдық қосылыстарды, флавоноидтарды және каротиноидтарды зерттеу, сондай-ақ олардың антиоксиданттық белсенділігін бағалау. Алынған мәліметтер биологиялық белсенді заттар мен табиғи антиоксиданттардың табиғи көзі ретінде жасыл амарантты пайдаланудың ғылыми негізін береді және оның фармакология мен медицинадағы әлеуетті қолдану аясын кеңейтеді.

Материалдар мен әдістер:

Зерттеу нысаны ретінде Amaranthus туысына жататын жасыл жапырақты амарант өсімдігінің жапырақтары пайдаланылды.

Талдау үшін қолданылған әдістер:

  • ВЭЖХ (жоғары тиімді сұйықтықты хроматография) — флавоноидтар мен каротиноидтарды сапалық және сандық анықтау үшін;
  • ИҚ-спектроскопия — органикалық қосылыстардың функционалдық топтарын анықтау үшін;
  • Рефрактометрия — құрғақ заттардың жалпы мөлшерін анықтау үшін;
  • Спектрофотометрия — жалпы фенолдық қосылыстар мен антиоксиданттық белсенділікті бағалау үшін.

Барлық талдаулар үш рет қайталанып, алынған нәтижелер статистикалық тұрғыда өңделді.

Нәтижелер:

Зерттеу барысында жасыл амарант жапырақтарында фенолдық қосылыстар мен флавоноидтардың әртүрлі түрлері анықталды, атап айтқанда рутин, кверцетин, кофе қышқылы, хлороген қышқылы сияқты биологиялық белсенді заттардың бар екені дәлелденді. Сонымен қатар каротиноидтардың (лютеин, зеаксантин және т.б.) бірнеше түрлері анықталып, олардың антиоксиданттық қасиеттері жоғары екені көрсетілді.

Инфрақызыл спектроскопия (ИҚ-спектроскопия) нәтижелері өсімдік құрамында гидроксил (-OH), карбонил (C=O) және ароматты қосылыстарға тән функционалдық топтардың бар екенін растады. Аталған көрсеткіштер амарант жапырақтарының бай биологиялық белсенді құрамға ие екенін көрсетіп, оны фармацевтикалық өндірісте табиғи антиоксиданттар мен функционалды қосылыстар көзі ретінде тиімді пайдалануға мүмкіндік береді.

Қорытынды:

Жасыл амарант жапырақтары (Amaranthus L.) бай фитохимиялық құрамға ие, оның ішінде ақуыздар, тағамдық талшықтар, минералдар, фенолдық қосылыстар, флавоноидтар және каротиноидтар (рутин, кверцетин, кофе және хлороген қышқылдары, лютеин және зеаксантин) жоғары антиоксиданттық белсенділігі бар. Гидроксил, карбонил және хош иісті функционалды топтардың болуы өсімдіктің ас қорыту ауруларының алдын алу және емдеуді қолдау, сондай-ақ денені тотығу стрессінен қорғау мүмкіндігін растайды.

Алынған деректер табиғи антиоксиданттар мен биологиялық белсенді заттардың көзі ретінде фармацевтика өнеркәсібінде жасыл амарант пайдалану мүмкіндігін растайды және оның негізіндегі шөптік препараттар мен функционалдық өнімдерді одан әрі зерттеу мен әзірлеуге негіз жасайды.

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

  1. Высочина Г. И. Амарант (Amaranthus L.): химический состав и перспективы использования (обзор). Журнал Химия растительного сырья, № 2, 2013, с. 5–14. https://cyberleninka.ru/article/n/amarant-amaranthus-l-himicheskiy-sostav-i-perspektivy-ispolzovaniya-obzor
  2. Кононков П. Ф., Сергеева В. А. Амарант — ценная овощная и кормовая культура многопланового использования. Аграрный вестник Урала, 2011, № 4, с. 63–64. https://cyberleninka.ru/article/n/amarant-tsennaya-ovoschnaya-i-kormovaya-kultura-mnogoplanovogo-ispolzovaniya
  3. Минзанова С. Т., Миронов В. Ф., Миндубаев А. З., Цепаева О. В., Миронова Л. Г., Милюков В. А., Гинс В. К., Гинс М. С., Кононков П. Ф., Бабаев В. М., Пивоваров В. Ф. Выделение и физико‑химические свойства пектиновых полисахаридов из листьев амаранта. Сельскохозяйственная биология, 2021, том 56, № 3, с. 591–601. doi:10.15389/agrobiology.2021.3.591rus. https://cyberleninka.ru/article/n/vydelenie-i-fiziko-himicheskie-svoystva-pektinovyh-polisaharidov-iz-listiev-amaranta
  4. Баранова Т. В., Соколенко Г. Г. Исследования антиоксидантной активности амаранта в условиях Центрально‑Черноземного региона. Вестник Балтийского федерального университета им. И. Канта, 2012, № 7, с. 24–27. https://cyberleninka.ru/article/n/issledovaniya-antioksidantnoy-aktivnosti-amaranta-v-usloviyah-tsentralno-chernozemnogo-regiona